BÀI LIÊN LÝ THANG
- Xuất xứ: Trương Thị Y Thông
- Thành phần: Bài Tứ quân tử gia thêm Can khương và Hoàng liên
Nhân sâm 8g
Bạch linh 10g
Bạch truật 12g
Chích thảo 6g
Can khương 12g
Hoàng liên 6g
- Chủ trị: Tỳ hư với Vị nhiệt, Tỳ hàn (hàn nhiệt thác tạp)
- Lý: thời đại hiện nay tình trạng Tỳ thổ hư hàn, Vị khí không giáng kèm theo thấp nhiệt ở Vị trường khá phổ biên.
Các bệnh lý như viêm dạ dày mạn tính, viêm ruột mạn tính thường có biểu hiện Vị nhiệt, Tỳ hàn, tức hàn nhiệt lẫn lộn. Vì vậy điều trị cần phối hợp hàn ôn kiêm trị.
Bệnh nhân chỉ cần nhiễm hàn lạnh hoặc ăn uống không cẩn mực liền dễ bị tiêu chảy, bởi vì thấp thổ ưa ôn ghét táo. Người Tỳ hư, đại tiện không thành khuôn hoặc tiêu chảy kéo dài, nếu nhiễm hàn thấp, Tỳ Vị sẽ vận hóa kém, không thể thích ứng. Trong trường hơp này cần ôn ấm Tỳ thổ, thanh lợi thấp nhiệt ở trường đạo.
Trong bài này tuân theo nguyên tắc thăng giáng điều hòa.
Dùng Tứ quân tử thang để kiện Tỳ, ích khí, cải thiện chứng Tỳ hư. Bởi lẽ, bệnh nhân Tỳ hư hàn, chỉ cần ăn một chút đồ lạnh hoặc chân tay bị nhiễm hàn, liền dễ bị tiêu chảy, đại tiện không thành khuôn. Bởi vì Tỳ chủ tứ chi, theo y lý Trung y, tứ chi đều nhờ khí của trung tiêu để vận hành. Khi khí trung tiêu bất túc, không chỉ làm vận hóa kém, mà còn khiến không đủ khí huyết nuôi dưỡng tứ chi, dẫn đến chân tay mỏi mệt, dễ cảm mạo. Tuy nhiên trị bệnh không nằm ở phát tán phong hàn, mà quan trọng là chính khí sung mãn. Vì “Chính khí tồn nội, tà bất khả Can” “Tà chi sở tụ, kỳ khí tất hư”. Do đó không lo tà khí không đi mà lo tà khí quay lại. Muốn ngăn tà khí quay lại, cần nâng cao chính khí. Muốn tăng cường sức đề kháng, phải bắt đầu từ kiện Tỳ bổ trung tiêu. Hoàng Đế Nội Kinh nói “Tứ quý Tỳ vượng bất thụ tà”. Khi Tỳ thổ vững vàng, không chỉ ít mắc cảm mạo, mà còn không dễ bị tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa.
Vì vậy dùng Can khương để ôn Tỳ thổ, cổ trung tiêu, giúp Tỳ được ôn ấm và duy trì tính năng vận hóa, thăng thanh. Sau đó dùng Hoàng liên để giáng trọc, vì Tâm hỏa không giáng, Vị trường thấp nhiệt không giáng. Vị thuốc này có tác dụng giáng. Cả một phương thuốc dưỡng kỳ chân, thuận kỳ tính, để công năng Tỳ Vị vượng sau đó dùng Hoàng Liên giáng kỳ trọc để đưa trệ đi xuống. Lúc này thăng thanh trọc giáng chân khí được dưỡng. Với tư duy này, việc điều trị các bệnh viêm dạ dày ruột mạn tính sẽ trở nên rõ ràng và có hệ thống.
